انواع تست شنوایی سنجی کودکان؛ هر تست برای چه سن و شرایطی مناسب است؟

انواع تست شنوایی سنجی کودکان بر اساس سن، توانایی همکاری، وضعیت گوش میانی و هدف ارزیابی انتخاب می‌شوند و یک روش ثابت برای همه کودکان وجود ندارد. در نوزادان بیشتر از OAE، ABR و گاهی ASSR استفاده می‌شود؛ از حدود شش‌ماهگی VRA وارد ارزیابی می‌شود و در سنین بالاتر CPA، Pure Tone و تست‌های گفتاری اطلاعات دقیق‌تری می‌دهند. نکته مهم این است که ادیولوژیست معمولاً چند نتیجه را کنار هم می‌گذارد تا نوع و شدت کم‌شنوایی را با اطمینان بیشتری مشخص کند.

تست OAE؛ بررسی عملکرد حلزون گوش در نوزادان و کودکان

این تست به‌سرعت نشان می‌دهد سلول‌های مویی خارجی حلزون گوش تا چه اندازه عملکرد طبیعی دارند، بدون اینکه کودک لازم باشد پاسخی بدهد. در OAE یک پروب کوچک داخل مجرای گوش قرار می‌گیرد و دستگاه پاسخ حلزون به صدا را ثبت می‌کند. وجود پاسخ معمولاً نشانه خوبی از عملکرد بخش محیطی سیستم شنوایی است؛ اما نبود OAE به‌تنهایی به معنی کم‌شنوایی حسی‌عصبی نیست، زیرا جرم گوش، مایع گوش میانی یا اختلال پرده گوش نیز می‌تواند پاسخ را کاهش دهد.^{Otoacoustic Emissions (OAE) Testing}

تست ABR؛ ارزیابی مسیر شنوایی از گوش تا ساقه مغز

وقتی کودک نمی‌تواند به صدا پاسخ قابل اعتماد بدهد، ABR یکی از مهم‌ترین روش‌ها برای تخمین وضعیت شنوایی هر گوش است. الکترودهای کوچکی روی سر قرار می‌گیرند و فعالیت الکتریکی مسیر شنوایی پس از پخش صدا ثبت می‌شود. در نوزادان آزمایش اغلب هنگام خواب طبیعی انجام می‌شود؛ در کودکان بزرگ‌تر ممکن است در شرایط مشخص به آرام‌بخشی نیاز باشد. ABR همچنین در بررسی اختلالاتی مانند Auditory Neuropathy Spectrum Disorder اهمیت ویژه‌ای دارد.^{Pediatric auditory brainstem response (ABR) – Children’s Health}

تست ASSR؛ تخمین دقیق‌تر آستانه شنوایی در کودکان کم‌سن

ASSR زمانی ارزش بیشتری پیدا می‌کند که برای تصمیم‌گیری درمانی به تخمین فرکانس‌محور آستانه شنوایی نیاز داشته باشیم. در این روش نیز کودک پاسخ رفتاری نمی‌دهد و دستگاه واکنش الکتریکی سیستم شنوایی به محرک‌های صوتی پیوسته را تحلیل می‌کند. ASSR می‌تواند در کنار ABR، به‌ویژه هنگام بررسی کم‌شنوایی‌های شدید تا عمیق، تصویر کامل‌تری فراهم کند. نتیجه آن نباید جدا از OAE، وضعیت گوش میانی و در زمان مناسب، تست رفتاری کودک تفسیر شود.

تمپانومتری؛ بررسی پرده گوش و وضعیت گوش میانی کودک

تمپانومتری مشخص می‌کند مشکل شنیدن ممکن است از گوش میانی باشد، نه اینکه مستقیماً از حلزون یا عصب شنوایی ناشی شده باشد. دستگاه با تغییر ملایم فشار داخل مجرای گوش، حرکت پرده گوش و سیستم انتقال صدا را ارزیابی می‌کند. نتیجه می‌تواند سرنخ‌هایی درباره مایع پشت پرده، اختلال شیپور استاش، سوراخ پرده گوش یا عملکرد غیرطبیعی گوش میانی بدهد. بنابراین وقتی OAE یا ادیومتری نتیجه غیرطبیعی دارد، تمپانومتری به تفسیر علت آن کمک زیادی می‌کند.

تست رفلکس آکوستیک؛ سنجش واکنش گوش میانی به صدا

رفلکس آکوستیک اطلاعات تکمیلی درباره هماهنگی گوش میانی، عصب شنوایی و بخشی از مسیر عصبی پاسخ‌دهنده به صدا فراهم می‌کند. هنگام پخش صدایی با شدت مشخص، عضله کوچکی در گوش میانی به‌طور طبیعی منقبض می‌شود و دستگاه این تغییر را ثبت می‌کند. وجود، نبود یا الگوی غیرعادی این رفلکس می‌تواند در کنار ABR ،OAE و تمپانومتری برای بررسی برخی اختلالات شنوایی مفید باشد؛ اما این تست نیز به‌تنهایی آستانه دقیق شنوایی کودک را تعیین نمی‌کند.

تست VRA؛ شنوایی‌سنجی با واکنش کودک به صدا و تصویر

برای کودکی که توانایی چرخاندن سر به سمت صدا را پیدا کرده است، VRA یکی از کاربردی‌ترین روش‌های رفتاری سنجش شنوایی محسوب می‌شود. ابتدا کودک یاد می‌گیرد بعد از شنیدن صدا به سمت یک تصویر، اسباب‌بازی نورانی یا ویدئو برگردد؛ سپس شدت صدا کاهش می‌یابد تا کمترین پاسخ قابل اعتماد پیدا شود. این روش معمولاً برای سن رشدی حدود شش ماه تا دو سال مناسب است و در صورت تحمل هدفون داخل گوشی، اطلاعات جداگانه از هر گوش می‌دهد.

شنوایی‌سنجی بازی‌محور CPA؛ وقتی تست شنوایی به یک بازی تبدیل می‌شود

کودکانی که مفهوم یک دستور ساده را درک می‌کنند، معمولاً با CPA همکاری بهتری نسبت به ادیومتری معمول دارند. در این روش، کودک یاد می‌گیرد هر بار صدایی شنید، کاری مثل انداختن مکعب داخل ظرف یا قرار دادن حلقه روی میله انجام دهد. هنگام بررسی روش مناسب برای تست شنوایی کودک دو و سه ساله، همین توانایی در یادگیری بازی و تکرار پاسخ اهمیت زیادی دارد؛ چون CPA بر اساس سن رشدی انتخاب می‌شود و می‌تواند آستانه شنوایی هر گوش را دقیق‌تر مشخص کند.

تست Pure Tone؛ تعیین آستانه شنیدن صداها در فرکانس‌های مختلف

وقتی کودک بتواند هر بار شنیدن یک صدای ضعیف را به‌طور ثابت اعلام کند، Pure Tone Audiometry تصویر دقیق‌تری از آستانه‌های شنوایی می‌دهد. صداهایی با فرکانس و شدت متفاوت برای هر گوش پخش می‌شوند و نتیجه روی ادیوگرام ثبت می‌شود. این روش در کودکان دارای همکاری مناسب، معمولاً از حدود چهار تا پنج سالگی قابل اجراست. بررسی فرکانس‌های مختلف اهمیت دارد؛ چون بعضی کودکان صدای کلی را می‌شنوند اما در بخش‌هایی از محدوده گفتار افت شنوایی دارند.

تست شنوایی گفتاری؛ کودک کلمات را تا چه اندازه می‌شنود و تشخیص می‌دهد؟

شنیدن بوق‌های ادیومتری به‌تنهایی نشان نمی‌دهد کودک گفتار روزمره را تا چه اندازه واضح دریافت می‌کند. در Speech Audiometry از صداها، کلمات یا تصاویر متناسب با سن و دامنه واژگان کودک استفاده می‌شود تا آستانه دریافت گفتار و توانایی تشخیص آن بررسی شود. اگر کودک تاخیر زبانی دارد، نتیجه باید با احتیاط تفسیر شود؛ زیرا پاسخ ضعیف ممکن است از محدودیت واژگان ناشی شود. این تست در کنار ادیوگرام، اطلاعات کاربردی‌تری برای تجویز سمعک و توانبخشی می‌دهد.

تست هدایت استخوانی؛ تشخیص محل و نوع کم‌شنوایی کودک

مقایسه شنیدن صدا از مسیر هوا و استخوان کمک می‌کند مشخص شود افت شنوایی بیشتر از گوش خارجی و میانی است یا از حلزون و مسیر عصبی. در Bone Conduction یک لرزاننده کوچک پشت گوش قرار می‌گیرد و صدا بدون عبور معمول از مجرای گوش به حلزون می‌رسد. تفاوت معنی‌دار بین آستانه هوایی و استخوانی می‌تواند به نفع کم‌شنوایی انتقالی باشد؛ در حالی که الگوهای دیگر، کم‌شنوایی حسی‌عصبی یا مختلط را مطرح می‌کنند.

غربالگری شنوایی نوزادان با تست‌های تشخیصی چه تفاوتی دارد؟

غربالگری فقط مشخص می‌کند نوزاد در حال حاضر نیاز به بررسی بیشتر دارد یا خیر؛ تشخیص قطعی کم‌شنوایی هدف آن نیست. نتیجه غربالگری معمولاً به‌صورت Pass یا Refer گزارش می‌شود، اما ارزیابی تشخیصی به دنبال تعیین گوش درگیر، نوع، شدت و الگوی کم‌شنوایی است. آکادمی شنوایی‌شناسی آمریکا گزارش می‌کند حدود دو تا سه کودک از هر هزار تولد با کم‌شنوایی قابل توجه متولد می‌شوند؛ به همین دلیل پیگیری نتیجه Refer اهمیت زیادی دارد.

برای نوزادان زیر 6 ماه معمولاً از کدام تست‌های شنوایی استفاده می‌شود؟

در چند ماه نخست زندگی، ارزیابی بیشتر بر روش‌هایی تکیه دارد که به همکاری آگاهانه نوزاد نیاز ندارند. OAE درباره عملکرد حلزون، ABR درباره پاسخ مسیر شنوایی و تمپانومتری درباره گوش میانی اطلاعات می‌دهند؛ در شرایط خاص ASSR یا هدایت استخوانی نیز به مجموعه اضافه می‌شود. انتخاب تست به نتیجه غربالگری، سابقه بستری NICU، وضعیت گوش میانی و عوامل خطر بستگی دارد. JCIH نیز بر استفاده از مجموعه‌ای از تست‌ها به‌جای اتکا به OAE تنها تأکید دارد.

1. ابتدا وضعیت مجرای گوش و گوش میانی بررسی می‌شود.
2. OAE برای بررسی پاسخ حلزون انجام می‌شود.
3. در صورت نیاز ABR برای تخمین آستانه و بررسی مسیر عصبی انجام می‌شود.
4. اگر آستانه هوایی بالا باشد، هدایت استخوانی می‌تواند به تشخیص نوع کم‌شنوایی کمک کند.

بهترین تست شنوایی برای کودکان 6 ماهه تا 2 ساله کدام است؟

در این بازه سنی معمولاً VRA مهم‌ترین تست رفتاری است، اما بهترین ارزیابی زمانی شکل می‌گیرد که نتیجه آن با تست‌های عینی مقایسه شود. بعضی کودکان در نه‌ماهگی همکاری بسیار خوبی دارند و برخی در هجده‌ماهگی هنوز برای شرطی‌شدن به زمان بیشتری نیاز دارند. بنابراین انتخاب از میان انواع تست شنوایی سنجی کودکان نباید فقط بر اساس تاریخ تولد انجام شود. OAE، تمپانومتری یا ABR در صورت پاسخ‌های نامطمئن می‌توانند بخش‌های گمشده ارزیابی را تکمیل کنند.

برای کودکان 2 تا 5 ساله چگونه تست شنوایی انجام می‌شود؟

در این سن اغلب می‌توان شنوایی را با بازی هدفمند اندازه‌گیری کرد و بدون ایجاد حس امتحان، پاسخ‌های قابل اعتماد گرفت. CPA انتخاب رایجی است؛ با این حال کودکانی با سن رشدی پایین‌تر ممکن است همچنان با VRA بهتر پاسخ دهند و بعضی کودکان چهار یا پنج ساله برای Pure Tone معمول آماده باشند. هنگام بررسی انواع تست شنوایی سنجی کودکان، ادیولوژیست همچنین گفتار، تمپانومتری و در صورت لزوم OAE را بررسی می‌کند تا پاسخ رفتاری تنها معیار تصمیم‌گیری نباشد. همچنین وبسایت Children’s Hospital of Philadelphia در مورد انجام تست شنوایی در کودکان 30 تا 4 ساله اشاره کرده که:

شنوایی کودکان ۳۰ ماهه تا ۴ ساله معمولاً با روشی به نام شنوایی‌سنجی بازی‌محور (Conditioned Play Audiometry یا CPA) ارزیابی می‌شود. در این تست، از کودک خواسته می‌شود هر زمان صدایی را از طریق هدفون شنید، با انجام یک بازی ساده پاسخ دهد؛ برای مثال، یک اسباب‌بازی را داخل سطل بیندازد یا یک مهره را روی صفحه مخصوص قرار دهد.^{Hearing Tests for Children | Children’s Hospital of Philadelphia}

از چه سنی می‌توان شنوایی کودک را مانند بزرگسالان اندازه‌گیری کرد؟

بسیاری از کودکان از حدود چهار تا پنج سالگی می‌توانند به روش معمول ادیومتری پاسخ دهند، اما توانایی انجام درست کار از عدد سن مهم‌تر است. کودک باید بفهمد هر زمان صدای بسیار ضعیفی شنید، دکمه بزند، دست بلند کند یا پاسخ مشخصی بدهد و این کار را بدون حدس‌زدن ادامه دهد. اگر پاسخ‌ها ناپایدار باشند، CPA همچنان گزینه دقیق‌تری است. بنابراین تغییر روش تست باید بر اساس کیفیت پاسخ انجام شود، نه صرفاً رسیدن کودک به یک تولد مشخص.

تست‌های عینی و رفتاری شنوایی کودکان چه تفاوتی دارند؟

تست‌های عینی، عملکرد بخش‌هایی از سیستم شنوایی را بدون نیاز به پاسخ کودک بررسی می‌کنند، در حالی که تست‌های رفتاری نشان می‌دهند کودک در عمل به صداهای مختلف چگونه واکنش نشان می‌دهد. OAE، ABR و ASSR در گروه تست‌های عینی قرار می‌گیرند و VRA، CPA و Pure Tone از روش‌های رفتاری هستند. انتخاب بین این تست‌ها به سن، میزان همکاری و هدف ارزیابی بستگی دارد؛ به همین دلیل هزینه شنوایی سنجی کودکان نیز می‌تواند بسته به تعداد و نوع تست‌های موردنیاز متفاوت باشد.

چرا نتیجه یک تست به‌تنهایی برای تشخیص کم‌شنوایی کودک کافی نیست؟

تشخیص قابل اعتماد زمانی شکل می‌گیرد که چند نتیجه مستقل یکدیگر را تأیید کنند و تناقض‌های احتمالی توضیح داده شوند. برای مثال، OAE ممکن است به علت مایع گوش میانی ثبت نشود، در حالی که مسئله اصلی حلزون نیست؛ یا پاسخ رفتاری کودک به دلیل خستگی بالاتر از آستانه واقعی دیده شود. اصل Cross-check در ادیولوژی کودکان دقیقاً برای کاهش چنین خطاهایی استفاده می‌شود. اگر نتایج رفتاری، فیزیولوژیک و الکتروفیزیولوژیک هم‌خوان نباشند، ارزیابی باید ادامه پیدا کند.

برای کودک دارای تاخیر گفتار کدام تست شنوایی اولویت بیشتری دارد؟

در کودک دارای تاخیر گفتار، اولویت با یک ارزیابی جامع متناسب با سن است، نه انجام تنها یک OAE یا یک تست بوق ساده. باید مشخص شود کودک صدای آرام را می‌شنود، گوش میانی سالم است و دریافت گفتار با وضعیت شنوایی او هم‌خوانی دارد. اگر پاسخ رفتاری قابل اعتماد نباشد، ABR می‌تواند اطلاعات عینی مهمی فراهم کند. وجود تاخیر گفتار همیشه به معنی کم‌شنوایی نیست، اما بررسی شنوایی یکی از بخش‌های مهم ارزیابی افتراقی است.

• متناسب با سن، VRA یا CPA برای بررسی پاسخ رفتاری انجام می‌شود.
• تمپانومتری وجود مایع یا اختلال گوش میانی را بررسی می‌کند.
• OAE اطلاعاتی از عملکرد حلزون فراهم می‌کند.
• اگر پاسخ‌ها قابل اعتماد نباشند، ABR می‌تواند ارزیابی را کامل کند.

شنوایی‌سنجی کودکان اوتیسم یا کودکانی که همکاری نمی‌کنند چگونه انجام می‌شود؟

همکاری محدود به معنی غیرممکن بودن شنوایی‌سنجی نیست؛ روش آزمایش باید با توانایی حسی، ارتباطی و رشدی همان کودک تطبیق داده شود. محیط آرام‌تر، آشنایی تدریجی با هدفون، استفاده از تصویر، زمان استراحت و تغییر بین VRA و CPA می‌تواند کیفیت پاسخ را بهتر کند. اگر همچنان نتوان آستانه‌های قابل اعتماد به دست آورد و نتیجه بر درمان اثر داشته باشد، ABR مطرح می‌شود. در چنین کودکانی مقایسه رفتار روزمره خانواده با یافته‌های آزمایش اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

وجود مایع پشت پرده گوش چگونه نتیجه شنوایی‌سنجی کودک را تغییر می‌دهد؟

مایع گوش میانی می‌تواند صدا را پیش از رسیدن به حلزون تضعیف کند و تصویری شبیه کم‌شنوایی انتقالی ایجاد کند. در این وضعیت آستانه هدایت هوایی ممکن است بالاتر برود، OAE ثبت نشود و تمپانوگرام نیز الگوی غیرطبیعی نشان دهد؛ در حالی که هدایت استخوانی می‌تواند وضعیت بهتر حلزون را آشکار کند. نکته مهم این است که وجود مایع نباید باعث نادیده گرفتن احتمال کم‌شنوایی حسی‌عصبی هم‌زمان شود؛ به همین دلیل گاهی تست استخوانی ABR نیز لازم می‌شود.

اگر کودک تست غربالگری شنوایی را رد کند، مرحله بعد چه خواهد بود؟

نتیجه Refer به معنی تشخیص قطعی کم‌شنوایی نیست، اما پیگیری آن نباید تا زمان مشاهده علائم واضح به تعویق بیفتد. ممکن است مایع گوش، شرایط لحظه آزمایش یا عوامل دیگر باعث رد غربالگری شده باشند؛ از طرف دیگر، بخشی از کودکان واقعاً به ارزیابی تشخیصی نیاز دارند. داده‌های CDC نشان می‌دهد بیش از ۹۸ درصد نوزادان آمریکا در سال ۲۰۲۲ غربالگری شدند؛ ارزش واقعی این پوشش زمانی حفظ می‌شود که موارد Refer نیز پیگیری شوند.

نتایج تست‌های شنوایی چگونه نوع کم‌شنوایی کودک را مشخص می‌کنند؟

نوع کم‌شنوایی از الگوی چند تست مشخص می‌شود، نه فقط از عددی که روی ادیوگرام دیده می‌شود. اگر هدایت استخوانی بهتر از هدایت هوایی باشد و تمپانومتری نیز اختلال گوش میانی را نشان دهد، کم‌شنوایی انتقالی مطرح می‌شود. بالا بودن هر دو آستانه همراه با شواهد مناسب از عملکرد گوش میانی بیشتر به نفع کم‌شنوایی حسی‌عصبی است. ترکیب دو الگو می‌تواند کم‌شنوایی مختلط باشد. این تفکیک برای درمان پزشکی، تجویز سمعک یا بررسی کاشت حلزون اهمیت دارد.

چه زمانی لازم است تست شنوایی کودک تکرار شود؟

تکرار آزمایش زمانی منطقی است که نتیجه قبلی ناقص، ناسازگار یا تحت تأثیر شرایط موقتی بوده باشد، یا خطر تغییر شنوایی در آینده وجود داشته باشد. مایع گوش میانی، پاسخ رفتاری نامطمئن، عوامل خطر کم‌شنوایی دیررس و بعضی بیماری‌ها می‌توانند نیاز به پیگیری ایجاد کنند. پس از درمان مشکلات گوش میانی نیز بررسی دوباره ارزش دارد. خانواده‌هایی که برای شنوایی سنجی کودکان در شیراز یا هر مرکز تخصصی دیگری مراجعه می‌کنند، بهتر است نتیجه قبلی و سوابق پزشکی کودک را همراه داشته باشند.

انتخاب تست مناسب بر اساس سن، علائم و میزان همکاری کودک

انتخاب از میان انواع تست شنوایی سنجی کودکان زمانی دقیق است که سن رشدی، علائم، سابقه گوش میانی و قابلیت همکاری هم‌زمان در نظر گرفته شوند. یک کودک ممکن است با وجود سن بالاتر هنوز با CPA پاسخ بهتری بدهد و کودک دیگری زودتر آماده ادیومتری معمول باشد. نتیجه نهایی نیز باید از کنار هم گذاشتن ادیوگرام، هدایت هوایی و استخوانی، تمپانومتری، OAE و در صورت نیاز ABR یا ASSR به دست آید؛ چون هدف فقط کشف کم‌شنوایی نیست، بلکه مشخص کردن علت و مسیر مناسب مداخله است.

شما می توانید برای انجام خدمات شنوایی سنجی، خرید سمعک و درمان سرگیجه به کلینیک سمعک دی مراجعه کنید:

شیراز معالی آباد نبش دوستان ساختمان اداری الوند طبقه ۴ کلینیک شنوایی شناسی دی
09372867116