نوزاد شما باید نهایتا تا پایان یک ماهگی، مرحله دوم شنوایی سنجی را برای بررسی دقیق‌تر وضعیت گوش میانی و حلزون شنوایی انجام دهد. این مرحله زمانی ضروری می‌شود که پاسخ کاملی در تست اولیه ثبت نشده باشد و تفاوت اصلی آن با مرحله اول، در نوع دستگاه‌ها و زمان اختصاص‌یافته برای ارزیابی است. والدین اغلب نگران این ارجاع هستند؛ اما ثبت نشدن پاسخ در روزهای اول تولد کاملا طبیعی است و این تست مجدد صرفا برای اطمینان از سلامت مسیر شنوایی کودک دلبند شما برنامه‌ریزی می‌شود.
مرحله دوم شنوایی سنجی نوزاد چه زمانی باید انجام شود؟
بهترین زمان برای ارزیابی مجدد سیستم شنوایی نوزادان، پایان هفته دوم تا حداکثر یک ماهگی پس از تولد است. سیستم شنوایی در روزهای ابتدایی تولد درگیر تغییرات محیطی و فیزیولوژیک زیادی است که می‌تواند روی دریافت صدا تاثیر بگذارد. مراجعه در این بازه زمانی طلایی به متخصص اجازه می‌دهد تا پیش از تکمیل یک ماهگی، وضعیت سلامت گوش را به‌طور قطعی مشخص کند. تاخیر در این زمان‌بندی ممکن است روند تشخیص و مداخله زودهنگام را مختل کرده و فرصت یادگیری زبان را از کودک بگیرد.
«در برنامه غربالگری شنوایی نوزادان، الگوی زمانی ۱-۳-۶ اهمیت زیادی دارد: همه نوزادان باید تا یک‌ماهگی غربالگری شنوایی شوند. اگر نوزاد در غربالگری قبول نشود، لازم است تا سه‌ماهگی برای ارزیابی تشخیصی دقیق‌تر به متخصص ارجاع داده شود.»Newborn Hearing Test Follow-Up: What Pediatricians Should Know
چرا بعضی نوزادان به مرحله دوم شنوایی سنجی ارجاع داده می‌شوند؟
بسیاری از والدین با دیدن برگه ارجاع تصور می‌کنند فرزندشان دچار کم‌شنوایی مادرزادی است؛ اما دلیل اصلی این موضوع معمولا وجود مایع آمنیوتیک در مجرای گوش است. در طول دوران بارداری، گوش نوزاد با مایعات جنینی پر می‌شود که تخلیه کامل آن گاهی تا دو هفته زمان می‌برد. علاوه بر این، وجود جرم گوش اولیه یا حتی بی‌قراری و گریه کودک حین بررسی اولیه مانع از ثبت دقیق امواج صوتی می‌شود و به همین دلیل انجام مرحله دوم شنوایی سنجی نوزاد الزامی خواهد بود.
فاصله مناسب بین مرحله اول و دوم شنوایی سنجی نوزاد چقدر است؟
فاصله زمانی چهارده تا بیست روز بین دو ارزیابی، فرصت کافی را برای رفع موانع فیزیکی گوش فراهم می‌کند. اگر این فاصله بسیار کوتاه باشد، مایعات گوش میانی هنوز تخلیه نشده‌اند و احتمال ثبت نتیجه کاذب دوباره افزایش می‌یابد. از طرف دیگر، طولانی شدن این وقفه باعث از دست رفتن زمان طلایی برای شروع توانبخشی در موارد نیازمند درمان می‌شود. رعایت این زمان‌بندی دقیق کمک می‌کند تا ارزیاب با کمترین میزان خطا، عملکرد سلول‌های مویی حلزون گوش را در یک شرایط پایدار و استاندارد بررسی نماید.
در مرحله دوم شنوایی سنجی نوزاد چه تست‌هایی انجام می‌شود؟
بسته به پروتکل‌های بهداشتی و شرایط بالینی نوزاد، ارزیاب از تجهیزات متفاوتی برای بررسی مسیرهای عصبی یا حلزون گوش استفاده می‌کند. در بیشتر مواقع، همان دستگاه غربالگری اولیه با دقت و حساسیت بالاتری مجددا به کار گرفته می‌شود تا پاسخ‌های صوتی بازتاب‌یافته از گوش داخلی ثبت شوند. انتخاب نوع ارزیابی به عواملی مانند سابقه بستری کودک، وزن هنگام تولد و نتیجه تست قبلی بستگی دارد و هدف نهایی این است که محل دقیق افت صوتی احتمالی در کوتاه‌ترین زمان ممکن و با بالاترین سطح اطمینان شناسایی شود.
تست OAE در مرحله دوم شنوایی سنجی نوزاد
بررسی انتشار امواج صوتی از گوش داخلی، رایج‌ترین روشی است که برای دومین بار روی گوش نوزاد انجام می‌گیرد. در این روش یک پروب سیلیکونی بسیار نرم داخل مجرای گوش قرار داده می‌شود تا بازتاب صدای تولید شده توسط سلول‌های مویی حلزون را ثبت کند. دلیل تکرار این بررسی در مرحله دوم شنوایی سنجی نوزاد، اطمینان از تخلیه کامل مایعات و بررسی دقیق‌تر حلزون است. این فرآیند تنها چند دقیقه طول می‌کشد و اطلاعات بسیار ارزشمندی از سلامت بخش محیطی سیستم شنوایی در اختیار متخصص قرار می‌دهد.
تست AABR یا ABR چه زمانی برای نوزاد انجام می‌شود؟
زمانی که پاسخ‌های حلزون گوش در ارزیابی قبلی به دست نیامده باشد یا کودک شرایط خاصی داشته باشد، ارزیابی عصب شنوایی در دستور کار قرار می‌گیرد. در شنوایی سنجی نوزادان نارس که سابقه بستری در بخش مراقبت‌های ویژه را دارند، بررسی مسیر عصبی تا ساقه مغز بسیار حیاتی است. در این ارزیابی، حسگرهای کوچکی روی پیشانی و پشت گوش قرار می‌گیرند تا واکنش مغز به صداهای کلیک را ثبت کنند. این بررسی حساسیت بالاتری دارد و می‌تواند اختلالات پنهان در مسیر انتقال پیام عصبی را به‌خوبی نمایان کند.
آیا مرحله دوم شنوایی سنجی برای نوزاد دردناک یا خطرناک است؟
هیچ‌یک از تجهیزات مورد استفاده در ارزیابی‌های شنوایی، تهاجمی نیستند و کوچک‌ترین درد یا ناراحتی برای کودک ایجاد نمی‌کنند. این دستگاه‌ها صرفا امواج صوتی ضعیفی را به داخل مجرا می‌فرستند و بازتاب طبیعی سیستم عصبی را ثبت می‌نمایند. ایمنی این فرآیند به حدی بالا است که کودکان در طول انجام آن در خواب عمیق به سر می‌برند. در واقع، آرامش کودک شرط اصلی برای ثبت امواج بدون نویز است و والدین نباید هیچ‌گونه نگرانی بابت آسیب فیزیکی به پرده یا مجرای گوش در زمان انجام تست‌ها داشته باشند.
برای انجام مرحله دوم تست شنوایی نوزاد چه آمادگی‌هایی لازم است؟
ایجاد یک محیط آرام و کاهش تحرکات فیزیکی، مهم‌ترین عاملی است که به ثبت دقیق پاسخ‌های عصبی و حلزونی کمک می‌کند. برای اینکه مرحله دوم شنوایی سنجی نوزاد با موفقیت و در کمترین زمان ممکن انجام شود، کودک باید در خواب عمیق و طبیعی باشد. بیداری، گرسنگی یا حتی مکیدن پستانک می‌تواند نویزهای عضلانی شدیدی تولید کند که دستگاه آن‌ها را به عنوان خطای ثبت در نظر می‌گیرد. بنابراین رعایت چند نکته کلیدی پیش از ورود به اتاق ارزیابی، تضمین‌کننده دریافت یک نتیجه معتبر و بدون خطا خواهد بود.
- خسته نگه داشتن کودک: حداقل دو ساعت پیش از زمان مراجعه، نوزاد را بیدار نگه دارید تا در کلینیک به راحتی بخوابد.
- تغذیه کامل پیش از تست: شیردهی کامل و تعویض پوشک دقیقا قبل از شروع ارزیابی باعث می‌شود کودک وارد فاز خواب عمیق شود.
- پرهیز از روغن‌مالی پوست: برای تست‌های عصبی، پوست پیشانی و پشت گوش باید کاملا تمیز و بدون هیچ‌گونه لوسیون یا چربی باشد.
- همراه داشتن وسایل آرامش‌بخش: پتوی آشنا یا عروسکی که بوی مادر را می‌دهد برای تسریع روند خوابیدن بسیار موثر است.
اگر نتیجه مرحله دوم شنوایی سنجی نوزاد نرمال باشد چه باید کرد؟
عبور موفقیت‌آمیز از این مرحله که با واژه Pass در برگه گزارش مشخص می‌شود، نشان‌دهنده سلامت عملکرد حلزون و مسیرهای عصبی در زمان حال است. با این حال، نتیجه طبیعی به معنای پایان کامل مراقبت‌های شنوایی نیست؛ زیرا برخی اختلالات می‌توانند در ماه‌های آینده بروز کنند. والدین باید همچنان به واکنش‌های فرزندشان نسبت به صداهای محیطی و روند شکل‌گیری آواها توجه داشته باشند. در صورت مشاهده هرگونه تاخیر در واکنش به صدا، حتی با وجود نتیجه طبیعی در روزهای اول، مراجعه مجدد به متخصص الزامی خواهد بود.
اگر نوزاد در مرحله دوم شنوایی سنجی رد شود چه اتفاقی می‌افتد؟
ثبت کلمه Refer در گزارش نهایی به این معناست که دستگاه نتوانسته پاسخ‌های استاندارد را از مسیر شنوایی دریافت کند. بر اساس آمارهای منتشر شده توسط کمیته مشترک شنوایی نوزادان آمریکا (JCIH)، کمتر از دو درصد نوزادانی که در این مراحل رد می‌شوند، واقعا دارای افت شنوایی دائمی هستند. بنابراین، این نتیجه صرفا یک هشدار برای پیگیری‌های دقیق‌تر است و نباید باعث اضطراب خانواده شود. اقدام فوری در این شرایط، برنامه‌ریزی برای انجام ارزیابی‌های جامع بالینی زیر نظر یک تیم تخصصی برای یافتن علت دقیق افت پاسخ است.
بعد از رد شدن مرحله دوم، چه تست‌های تشخیصی برای نوزاد انجام می‌شود؟
در صورتی که نتایج غربالگری همچنان مبهم باشد، ارزیابی‌های پیشرفته‌تری مانند بررسی پاسخ‌های پایدار ساقه مغز (ASSR) و تمپانومتری برای بررسی دقیق گوش میانی تجویز می‌شوند. این ارزیابی‌ها نیازمند تجهیزات پیشرفته بالینی و زمان بسیار بیشتری برای تفسیر دقیق امواج مغزی هستند. معمولا هزینه شنوایی سنجی نوزاد در فاز تشخیصی به دلیل استفاده از نرم‌افزارهای تخصصی و نیاز به حضور طولانی‌مدت متخصص، بالاتر از مراحل غربالگری است. هدف از این فاز، تعیین دقیق آستانه شنوایی در فرکانس‌های مختلف و تصمیم‌گیری برای شروع احتمالی مداخلات توانبخشی و سمعک است.
آیا رد شدن در مرحله دوم به معنی کم‌شنوایی قطعی نوزاد است؟
دریافت نتیجه غیرطبیعی در این ارزیابی‌ها هرگز معادل ناشنوایی یا کم‌شنوایی حسی‌عصبی قطعی نیست. مطالعات بالینی نشان می‌دهد که بیش از هفتاد درصد موارد ارجاعی در ماه‌های اول، ناشی از عفونت‌های موقت گوش میانی یا اختلالات عملکرد شیپور استاش هستند که با درمان‌های ساده پزشکی کاملا برطرف می‌شوند. تفاوت ظریف در اینجا است که سمعک و مداخلات توانبخشی تنها برای افت‌های دائمی عصب و حلزون تجویز می‌شوند. بنابراین تا زمان تایید نهایی توسط آزمون‌های تشخیصی جامع، نمی‌توان هیچ برچسب قطعی مبنی بر کم‌شنوایی به کودک زد.
چه عواملی می‌توانند باعث نتیجه غیرطبیعی یا اشتباه در تست شنوایی نوزاد شوند؟
دقت دستگاه‌های ثبت امواج بسیار بالا است، اما شرایط محیطی و فیزیکی می‌توانند به راحتی روی امواج ظریف بازتابی تاثیر منفی بگذارند. حساسیت میکروفون‌های درون پروب به حدی است که حتی صدای تنفس شدید کودک یا جریان هوای داخل اتاق می‌تواند به عنوان نویز مداخله‌گر عمل کند. شناخت این عوامل به خانواده‌ها کمک می‌کند تا متوجه شوند چرا با وجود سلامت کامل گوش، ممکن است مرحله دوم شنوایی سنجی نوزاد با خطا مواجه شده و نیاز به تکرار مجدد و پیگیری در روزهای آینده داشته باشد.
- قرارگیری نامناسب پروب: اگر سری سیلیکونی دستگاه به درستی مجرای گوش را مسدود نکند، صدای محیط وارد شده و نتیجه تست را مختل می‌کند.
- تحرکات عضلانی نوزاد: مکیدن، بلعیدن یا حتی حرکت دادن پلک‌ها در خواب سبک می‌تواند نویزهای فرکانس پایین تولید کرده و مانع ثبت امواج شود.
- سرماخوردگی و احتقان بینی: گرفتگی بینی باعث ایجاد صدای خرخر حین تنفس می‌شود که مستقیما روی عملکرد سنسورهای حساس دستگاه‌های غربالگری تاثیر منفی می‌گذارد.
- جرم گوش فشرده: تجمع ترشحات طبیعی کانال گوش به صورت یک سد مکانیکی عمل کرده و مانع از عبور صدای دستگاه و بازگشت آن می‌شود.
نوزادان پرخطر حتی با نتیجه نرمال به چه پیگیری‌هایی نیاز دارند؟
کودکانی که دارای سابقه خانوادگی کم‌شنوایی هستند یا در زمان تولد دچار زردی شدید خون، عفونت‌های ویروسی و وزن بسیار پایین بوده‌اند، در دسته پرخطر قرار می‌گیرند. این گروه حتی در صورت ثبت پاسخ‌های کاملا نرمال، نیازمند پایش مستمر در بازه‌های شش ماهه هستند. به عنوان مثال، در برنامه‌های جامع غربالگری شنوایی نوزاد در شیراز و سایر کلینیک‌های پیشرفته، این نوزادان وارد یک سیستم پیگیری بلندمدت می‌شوند. دلیل این حساسیت، احتمال بروز افت‌های شنوایی پیش‌رونده یا تاخیری است که ممکن است ماه‌ها پس از تولد خود را نشان دهند.
تا چه سنی باید وضعیت شنوایی و رشد گفتار نوزاد پیگیری شود؟
روند تکامل سیستم شنیداری و مهارت‌های کلامی یک فرآیند پیوسته است که تا سه سالگی با سرعت بالایی ادامه دارد. متخصصان توصیه می‌کنند مهارت‌های ارتباطی کودک، از واکنش به صدای زنگوله در ماه‌های اول تا بیان کلمات معنادار در پایان سال اول، به دقت توسط خانواده رصد شود. هرگونه توقف یا پسرفت در این مهارت‌ها نیازمند ارزیابی فوری است. جدول زیر مسیر طبیعی رشد واکنش‌های شنیداری را نشان می‌دهد تا والدین بتوانند با آگاهی کامل، وضعیت پیشرفت گفتار و شنوایی فرزند خود را در خانه پایش کنند.
